İçeriğe git

Küpe Sorgulama, HBS ve Sürü Kaydı: Resmi Kayıt Neyi Tutar, Sahada Ne Gerekir?

Tarih: 22 Kasım 2026
Yazar: TecnoNest
Kategoriler: Genel
Küpe Sorgulama ve Sürü Kaydı

Bir koyunun, keçinin ya da sığırın kaydı iki ayrı yerde tutulur. Birincisi Tarım ve Orman Bakanlığının resmi kaydıdır: hayvanın kulağındaki resmi küpe numarası, hangi işletmeye kayıtlı olduğu, doğumu, ölümü ve işletmeler arasındaki hareketleri Hayvan Bilgi Sistemi'nde (HBS) durur ve küpe sorgulama bu kayda bakar. İkincisi sürünün kendi günlük kaydıdır: akşam ağıla kaç hayvanın döndüğü, hangisinin eksik olduğu, hangi hayvana hangi ilacın ne zaman verildiği, kuzunun kaç kilo geldiği. Resmi kayıt bir hayvanın kim olduğunu ve nereye bağlı olduğunu söyler; sürünün bugün tam olup olmadığını söylemez.

Bu yazı iki kaydı ayrı ayrı ele alıyor: küpe sorgulamanın nasıl yapıldığını, HBS ile TÜRKVET'in ne olduğunu, yönetmeliğin sürü sahibinden hangi süreler içinde ne beklediğini ve sürünün günlük kaydının sahada nasıl tutulabileceğini. Yönetmelik maddeleri, 28 Haziran 2026 tarihli son değişiklikleri içeren güncel metinlerden aktarılmıştır; internette hâlâ dolaşan 2011 tarihli eski süreler artık geçerli değildir.

Küpe sorgulama nasıl yapılır?

Küpe sorgulama, hayvanın kulağındaki resmi küpe numarasıyla Bakanlığın kaydındaki hayvan bilgisine bakmaktır. e-Devlet Kapısı'nda bunun için iki ayrı hizmet vardır ve ikisi de e-Devlet şifresiyle giriş yapmadan kullanılabilir:

Numara küpenin üzerinde yazdığı biçimde girilir; alanın uzunluğu, "TR" ülke kodu dahil tam numaraya göre belirlenmiştir. Hizmet sayfası, gösterilen bilginin bilgi amaçlı olduğunu ve kayıtta bir yanlışlık varsa hayvan sahibinin il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurması gerektiğini yazar. Kurbanlık alırken hayvanın kaydını satın almadan önce görmek için de bu hizmet kullanılır.

Kendi hayvanlarınızın listesini görmek ise kimlik doğrulaması ister. e-Devlet'e giriş yaptıktan sonra "Üzerime Kayıtlı Büyükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama" ve "Üzerime Kayıtlı Küçükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama" hizmetleri, adınıza kayıtlı hayvanları; "Hayvancılık İşletme Detay Bilgileri Sorgulama" hizmeti de adınıza kayıtlı işletmeleri gösterir. Hizmetlerin tam listesi Bakanlığın e-Devlet sayfasında yer alır.

HBS, TÜRKVET ve KKKS: hangisi hangisi?

Bu adlar çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır, oysa her biri farklı bir sistemi ya da sistemin farklı bir dönemini anlatır:

  • TÜRKVET sığırların, KKKS (Koyun Keçi Kayıt Sistemi) koyun ve keçilerin kaydının tutulduğu iki ayrı sistemdi. Bakanlık 1 Temmuz 2016'da bu iki sistemin tek bir sistemde birleştirildiğini duyurdu. Birleşik kayıt modülü TÜRKVET adını korudu; KKKS onun içine alındı.
  • HBS (Hayvan Bilgi Sistemi), hayvan kaydını ve veteriner hizmetlerini bir arada barındıran Bakanlık sistemidir. Bugün hbs.tarbil.gov.tr adresinden açılır; Bakanlık personeli kurum içi girişle, diğer kullanıcılar e-Devlet ile giriş yapar.
  • HİBS (Hayvancılık İstatistikleri Bilgi Sistemi) ise adı benzeyen ama ayrı bir istatistik sistemidir. Arama sonuçlarında görülen "hbstest" gibi deneme adresleri de canlı sistem değildir.

Kısacası TÜRKVET adı resmi dilde kullanılmaya devam ediyor; hayvan kaydı bugün HBS üzerinden tutulur.

Resmi küpenin üzerinde ne yazar?

Resmi küpenin numara biçimi türe göre değişir. Koyun ve Keçi Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği'ne göre koyun ve keçi küpesindeki numara en çok 13 karakterdir: "TR" ülke kodu, iki haneli il trafik kodu ve en çok dokuz haneli bireysel numara. Küpe sarıdır ve silinmeyecek biçimde lazerle basılır. Kural olarak hayvanın iki kulağına aynı numarayı taşıyan birer küpe takılır; on iki aylıktan önce doğrudan kesime gidecek hayvanlar için Bakanlık tek kulağa sürü bazlı küpe belirleyebilir. Yönetmelik koyun ve keçi küpesinde barkod ya da karekod bulunmasını şart koşmaz.

Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği'nde ise 28 Haziran 2026 tarihli değişiklikle numara "TR" ve en çok 12 haneli rakamdan oluşan, il kodu içermeyen bir biçime geçti; plastik küpenin üzerinde ayrıca bir barkod ya da karekod bulunması zorunlu oldu ve sarının yanında turkuaz renk de kabul edildi. İl kodlu küpeler 31 Aralık 2026'ya kadar yeni doğan buzağılarda kullanılabilir.

Yönetmelik sürü sahibinden hangi süreler içinde ne bekler?

İki yönetmelikteki küpeleme ve bildirim süreleri yıllar içinde uzatıldı; son büyük değişiklik 28 Kasım 2020 tarihlidir. Aşağıdaki süreler güncel metinlerdendir; 2011 tarihli ilk metinlerdeki "buzağı 20 günde küpelenir" ya da "kuzu 6 ayda küpelenir" bilgileri artık geçerli değildir.

KonuKoyun ve keçiSığır
KüpelemeDoğumdan itibaren en geç bir yıl içinde ya da işletmeden çıkmadan önceDoğumdan itibaren altı ay içinde ya da işletmeden çıkmadan önce
Doğum bildirimiBir yıl içindeAltı ay içinde
İşletmeye giriş, çıkış ve ölüm bildirimi30 gün içinde30 gün içinde
Düşen ya da okunmaz hâle gelen küpe30 gün içinde başvuru; yeni küpe aynı numarayı taşır30 gün içinde başvuru; yeni küpe aynı numarayı taşır

Küpesiz hayvan işletmeden çıkarılamaz. Süresinde yapılmayan bildirim idari para cezasına yol açar; koyun ve keçide il ya da ilçe müdürlüğü ayrıca o işletmeye ve işletmeden yapılacak hayvan hareketlerini kısıtlar. Sığırda il müdürlüğü, süt üretiminde kullanılmayan emziren ineklerin buzağıları için ve doğal afet gibi zorunlu durumlarda küpeleme süresini bir yıla kadar uzatabilir. Satış ayrı bir başlık değildir: satılan hayvan işletmeden çıkan hayvan olarak 30 günlük bildirim kuralına girer. Bildirimler elektronik ortamda yapılabilir. Sığır yönetmeliği ayrıca kaybolan ya da çalınan sığırın 7 gün içinde bildirilmesini ve pasaportunun teslim edilmesini ister.

Bu süreler, sürünün günlük kaydının neden önemli olduğunu da gösterir. 30 gün içinde bildirilmesi gereken bir ölümü, düşen bir küpeyi ya da işletmeden çıkan bir hayvanı zamanında fark etmenin yolu, sürünün sık ve doğru sayılmasıdır.

Sürü yönetimi için resmi kayıt neden yetmez?

HBS'deki kayıt hayvanın kimliğini, işletmesini ve resmi hareketlerini tutar. Sahadaki işin sorduğu sorular ise başkadır ve her gün yeniden sorulur:

  • Akşam ağıla dönen sürü sabah çıkan sürüyle aynı mı, eksik hayvan hangisi?
  • Hangi hayvana hangi aşı ya da ilaç ne zaman yapıldı?
  • Bu kuzunun annesi hangisi, kaç kilo aldı, geçen tartımdan bu yana ne kadar büyüdü?
  • Hangi hayvan hangi bölmede, hangisi sağımda, hangisi hastalık kaydıyla izleniyor?

Bu bilgiler ayrı defterlerde ve çobanın hafızasında tutulduğunda, sürü büyüdükçe izlenmesi zorlaşır: sayım ağıl kapısında tek tek yapılır, sayı tutmayınca baştan başlanır ve eksik hayvanın hangisi olduğu ancak tek tek kontrolle bulunur.

Resmi kayıt (HBS)Sürünün günlük kaydı
Kimin içinBakanlık, veteriner hizmetleri, alıcıSürü sahibi, çoban, işletmenin veterineri
Ne tutarResmi küpe numarası, işletme, doğum, ölüm, hareketSayım, eksik hayvan, tartım, aşı ve ilaç, hastalık, sağım, üreme, bölme
Ne sıklıkla güncellenirOlay olduğunda, yönetmelikteki süreler içindeHer sayımda ve her uygulamada
Nereden bakılıre-Devlet ve HBSSürü yönetimi için kullanılan defter ya da yazılım

Sürü nasıl sayılır: elle, kamerayla ya da küpe okuyarak

Sürüyü saymanın üç yolu vardır. Ağıl kapısında elle saymak hiçbir donanım istemez ama sayıyı söyler, hangi hayvanın eksik olduğunu söylemez. Kapıya ya da geçide kurulan kamera ve sayaç sistemleri hayvanları geçerken sayar; bu sistemlerde de eksik hayvanın hangisi olduğunu ayrıca bulmak gerekir. Elektronik küpe okuyarak yapılan sayımda ise her okuma bir hayvanın kimliğini verir: sayım bittiğinde kayıtlı sürüden okunmayan hayvanlar doğrudan eksik listesine düşer.

Elektronik küpeler iki ana teknolojiyle çalışır ve sahadaki kullanımı bu seçim belirler:

  • Düşük frekanslı (LF) küpeler: ISO 11784 ve ISO 11785 standartlarına göre 134,2 kHz'de çalışır; Avrupa Birliği'nde koyun ve keçilerin elektronik kimliği bu standarttadır. AB'nin 2021/520 sayılı uygulama tüzüğü el okuyucusuyla küpe için en az 12 santimetrelik okuma mesafesi ister. İskoçya'nın hayvan kayıt kuruluşu ScotEID'in 2023 raporuna göre LF okuyucu küpeleri birer birer okur; aynı anda birden çok küpe okuyucuya geldiğinde bazıları okunmayabilir.
  • Ultra yüksek frekanslı (UHF) küpeler: 860 ile 960 MHz arasında çalışır ve hayvan kimliği için ISO 6881 standardıyla tanımlanır. Aynı rapordaki atölye denemelerinde okuma mesafesi 2 ile 7 metre arasında ölçüldü ve UHF okuyucunun birden çok küpeyi aynı turda ayırt edebildiği belirtildi. Rapor, mesafenin okuyucu gücüne, anten tasarımına ve küpenin biçimine (düğme ya da bayrak) göre değiştiğini; yan bölmedeki hayvanın küpesinin de okunabileceğini, bunun okuyucu gücü ve anten açısıyla yönetildiğini not eder.

Küpeler de düşüp kaybolabilir. ScotEID'in 2012 tarihli bolus raporu, kulak küpesi kayıplarına ilişkin tahminlerin yılda yaklaşık yüzde 2,5 ile yüzde 10'un üzeri arasında değiştiğini aktarır. Van'da kıl keçisi oğlaklarında yapılan bir saha çalışmasında yedinci ayda elektronik küpelerin yüzde 97,3'ü, görsel küpelerin yüzde 94,6'sı yerinde kaldı. Düzenli sayım, düşen küpeyi de erken gösterir: elektronik küpesi okunmayan hayvan sayımda eksik görünür ve kulakları kontrol edilir. Düşen küpe resmi küpeyse 30 gün içinde il ya da ilçe müdürlüğüne başvurulur.

Elektronik küpe zorunlu mu?

Türkiye'de koyun ve keçi için zorunlu küpe, sarı plastik kulak küpesidir. Yönetmeliğin 47. maddesi Bakanlığa, plastik küpeye ek olarak elektronik özellikli kimlik araçları belirleme yetkisi verir; güncel metinde elektronik küpeyi tüm koyun ve keçiler için zorunlu kılan bir hüküm yoktur. Avrupa Birliği'nde ise koyun ve keçilerde elektronik kimlik 2010'dan beri zorunludur ve bugün 2019/2035 sayılı tüzükle düzenlenir: kural olarak hayvan, bir plastik küpeye ek olarak elektronik küpe, bolus, deri altı çip ya da elektronik bilekliklerden birini taşır; on iki aylıktan önce kesilecek hayvanlar gibi istisnalar tüzükte ayrıca düzenlenir.

Sığırlar için Bakanlık, Ağustos 2026'da Kars'tan başlayarak uygulanacak Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi'ni (GEKİS) duyurdu; açıklamaya göre her büyükbaş hayvanın dijital bir kimliği olacak. Ülke geneline yayılma takvimi ve koyun ile keçiye genişletilip genişletilmeyeceği resmi metinlerde henüz yer almıyor.

Sürümatik ile sahada sürü kaydı

Sürümatik, koyun, keçi ve sığır sürüleri için geliştirdiğimiz sayım ve kayıt sistemidir. Her hayvanın kulağına Sürümatik'in okuduğu elektronik bir küpe takılır ve hayvan bir kez kaydedilir: türü, cinsiyeti, ırkı ve bölmesiyle; varsa resmi küpe numarası barkodu okutularak ya da yazılarak, doğum tarihi de isteğe bağlı olarak kayda girilir. Sayım için el cihazını alıp sürünün arasında yürürsünüz; cihaz küpeleri okur ve ekranda okunan hayvan sayısı, kayıtlı sürünün toplamıyla yan yana gösterilir. Sayım ekranı eksik, fazla ve tanımsız sayılarını gösterir; eksik, okunan ve fazla hayvanlar ayrı listelerde adları ve küpe numaralarıyla görülür.

Sayım dışındaki kayıtlar da aynı hayvanın kaydında birikir: tartım, aşı ve ilaç, hastalık kaydı, sağım, üreme ve bölme değişikliği. Kayıtlar telefondaki uygulamada ve bilgisayardaki web panelinde görülür. Dağda, merada ve yaylada internet olmadan da sayım yapılır; kayıtlar cihazda saklanır ve bağlantı bulununca kendiliğinden gönderilir.

Sürümatik resmi kaydın yerini tutmaz: doğum, ölüm ve hareket bildirimleri yönetmelikteki süreler içinde Bakanlığa yapılmaya devam eder. Sürümatik sürünün günlük kaydını sahada tutar; eksik bir hayvanı ya da bir ölümü erken fark etmek, bildirimi süresinde yapmayı kolaylaştırır. Sayım ve kayıt bugün kurala bağlı çalışır: sayım küpe okumayla yapılır, eksik listesi okunan küpelerin kayıtlı sürüyle karşılaştırılmasından çıkar ve aynı okumalar her seferinde aynı eksik listesini verir. Çiftlik kayıtlarıyla eğitilecek yapay zeka bileşenleri ise geliştiriliyor. Ürünün ayrıntıları surumatik.com'da, diğer ürünlerimizle birlikte Ürünlerimiz sayfasında yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Küpe sorgulama nasıl yapılır?

e-Devlet Kapısı'nda sığırlar için "Küpe İle Büyükbaş Hayvan Sorgulama", koyun ve keçiler için "Küpe İle Küçükbaş Hayvan Sorgulama" hizmetine girip hayvanın kulağındaki resmi küpe numarasını küpede yazdığı biçimde girersiniz. İki hizmet de e-Devlet şifresi istemez. Gösterilen bilgi bilgi amaçlıdır; kayıtta bir yanlışlık görürseniz hayvan sahibinin il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurması gerekir.

Küpe sorgulama için e-⁠Devlet şifresi gerekir mi?

Tek bir hayvanı küpe numarasıyla sorgulamak için gerekmez. Kendi adınıza kayıtlı hayvanların ve işletmelerin listesini görmek için ise e-Devlet'e giriş yapmanız gerekir; bu listeler "Üzerime Kayıtlı Büyükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama", "Üzerime Kayıtlı Küçükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama" ve "Hayvancılık İşletme Detay Bilgileri Sorgulama" hizmetlerindedir.

Kuzu ve oğlaklar doğumdan sonra ne zaman küpelenir?

Koyun ve keçiler doğumdan itibaren en geç bir yıl içinde ya da bu süreden önce işletmeden çıkacaklarsa çıkmadan önce küpelenir ve doğumları da bir yıl içinde bildirilir. Küpesiz hayvan işletmeden çıkarılamaz. 2011 tarihli ilk yönetmelikteki altı aylık süre, 28 Kasım 2020 tarihli değişiklikle bir yıla çıkarıldı.

Buzağı kaç günde küpelenir?

Buzağı doğumdan itibaren altı ay içinde ya da bu süreden önce işletmeden çıkacaksa çıkmadan önce küpelenir; doğum bildirimi de altı ay içinde yapılır. İnternette sık geçen 20 günlük süre 2011 tarihli ilk metne aittir; 1 Temmuz 2014'te yürürlüğe giren değişiklikle üç aya, 28 Kasım 2020 tarihli değişiklikle altı aya çıkarıldı. İl müdürlüğü, süt üretiminde kullanılmayan emziren ineklerin buzağıları için ve doğal afet gibi zorunlu durumlarda bu süreyi bir yıla kadar uzatabilir.

Hayvanın küpesi düşerse ne yapılır?

Düşen, kaybolan ya da okunmaz hâle gelen küpe için 30 gün içinde il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurulur. Yeni küpe eskisiyle aynı numarayı taşır, böylece hayvanın kaydı değişmez. İki yönetmelik de Genel Müdürlüğün ya da il veya ilçe müdürlüğünün izni olmadan küpenin sökülmesini ya da değiştirilmesini yasaklar.

Koyun ve keçilerde elektronik küpe zorunlu mu?

Türkiye'de zorunlu olan sarı plastik kulak küpesidir; yönetmelik Bakanlığa buna ek olarak elektronik kimlik araçları belirleme yetkisi verir ama güncel metinde elektronik küpeyi tüm koyun ve keçiler için zorunlu kılan bir hüküm yoktur. Avrupa Birliği'nde ise koyun ve keçilerde elektronik kimlik 2010'dan beri zorunludur. Sığırlar için Bakanlık 2026'da GEKİS adlı elektronik küpe sistemini duyurdu.

HBS ile TÜRKVET aynı şey mi?

TÜRKVET sığır kayıt sistemiydi; 2016'da koyun ve keçi kayıt sistemi KKKS ile birleştirildi ve birleşik kayıt modülü TÜRKVET adını korudu. HBS (Hayvan Bilgi Sistemi), bu hayvan kaydını ve veteriner hizmetlerini barındıran Bakanlık sistemidir ve hbs.tarbil.gov.tr adresinden e-Devlet ile girilir. Adı benzeyen HİBS ise ayrı bir istatistik sistemidir.

Sürümatik resmi bildirimlerin yerini tutar mı?

Hayır. Doğum, ölüm ve hareket bildirimleri yönetmelikteki süreler içinde Bakanlığa yapılır. Sürümatik sürünün günlük kaydını tutar: sayım, eksik hayvan, tartım, aşı ve ilaç, hastalık, sağım, üreme ve bölme bilgisi. Hayvanın kaydına resmi küpe numarası girildiğinde, bildirilecek bir olayın hangi resmi küpeye ait olduğu sahada kayıttan görülür; bildirim yine e-Devlet ve HBS üzerinden yapılır.


Bültenimize abone olun

Yeni yazılarımızdan ve ürün haberlerimizden e-⁠postayla haberdar olun.

×